اختلالات خواب سالمندان

خواب يكي از ضروري ترين نيازهاي بدن است كه هرگونه تغيير در كيفيت يا كميت آن مي تواند اثرات سوئي بر سلامتي فرد بگذارد. اما اين مسئله در سالمندان اهميت بيشتري پيدا مي كند كه توجه جدي خانواده ها را مي طلبد.
اختلالات خواب يكي از شايع ترين شكايات سالمندان هنگام مراجعه به پزشك است كه معمولا به شكل پرخوابي يا كم خوابي بروز مي كند. علاوه بر اين عده اي از سالمندان نيز از بدخوابي ناراحت هستند كه با دو مشكل قبل فرق مي كند.
كم خوابي در اكثر سالمندان ديده مي شود. از آنجا كه ساختار زندگي فرد سالمند تغيير مي كند و فعاليت فيزيكي او در طول روز كاهش مي يابد، نياز به خواب نيز كاهش مي يابد، كه عموماً از طرف خود سالمند و خانواده كم خوابي تلقي مي شود. اما به لحاظ اينكه بدن ما باتوجه به وضعيت فيزيكي، ميزان خواب را تنظيم مي كند، وقتي فعاليت بدني كم شود قاعدتاً نياز به خواب نيز كاهش مي يابد. به طوري كه 5 تا 6 ساعت خواب مي تواند نيازهاي سالمند را تامين كند. علاوه بر اين چون سالمندان اوقات بيكاري زيادي دارند معمولا ساعات زيادي از روز دراز كشيده هستند و استراحت مي كنند. همين چرت زدن هاي مقطع روزانه نيز جز ساعت هاي خواب شبانه روز محسوب مي شود و در نتيجه از زمان خواب شبانه مي كاهد. در واقع تغيير در الگوي زندگي به شكل استراحت و كاهش فعاليت و ورزش، الگوي خواب را نيز تغيير مي دهد.
همچنين سالمندان معمولا برنامه غذايي منظمي ندارند كه يا به علت تنهايي يا بي حوصلگي است. اين بي نظمي در غذا خوردن نيز مي تواند در خواب تداخل ايجادكند. به همين خاطر به سالمندان توصيه مي شود صبحانه، ناهار، شام و ميان وعده ها را سر ساعت منظم ميل كنند. مسئله ديگر در الگوي سالمندان كاهش مرحله عميق خواب است. ممكن است فرد ساعت هاي مستمر در رختخواب است و حتي اطرافيان نيز مي گويند كه 7 يا 8 ساعت خوابيده است اما وقتي بيدار مي شود از نخوابيدن ناراحت است. در واقع به خاطر اينكه اغلب ساعت هاي خواب سطحي است و فرد به طور مكرر و مقطعي بيدار مي شود تصور مي كند كه تمام اين مدت بيدار بوده است.
اختلال ديگر سالمندان پرخوابي است. در اين حالت فرد اغلب اوقات دراز كشيده يا خواب است. در صورتي كه با الگوي پرخوابي در سالمندان مواجه شديد حتماً بايد با پزشك مشورت كنيد. علت پرخوابي معمولا مصرف داروهاي طبي مختلف مانند داروهاي بيماري هاي قلبي عروقي است كه حالات خواب آلودگي و كسالت را در پي دارد. افسردگي در سالمندان غالبا با بي خوابي همراه است اما در موارد نادري پرخوابي مي تواند علامتي از افسردگي باشد. به علاوه بايد ببينيم كساني كه از پرخوابي شكايت دارند واقعاً مدت خواب آنها افزايش يافته يا دچار بي حوصلگي هستند. چرا كه در اكثر اوقات بي انگيزگي و بي حالي باعث مي شود فرد مدت طولاني در رختخواب بماند. همچنين بسياري از بيماري هاي قلبي و اختلالات جدي كليوي نيز با گيجي و خواب آلودگي همراه است. اگر در مقطعي متوجه شديم كه فرد دچار اين علائم شده است بايد با پزشك مشورت كنيم.
علاوه بر دو مشكلي كه در بالا اشاره شد بدخوابي نيز در بعضي سالمندان ديده مي شود. اما برخلاف اينكه بي خوابي و پرخوابي بر كميت خواب تاثير مي گذارند بدخوابي كيفيت خواب را تحت تاثير قرار مي دهد. البته بدخوابي معمولا در نوجوانان و جوانان ديده مي شود و در صورتي كه سالمند علائمي از بدخوابي مانند كابوس هاي مكرر، وحشت شبانه و راه رفتن در خواب را داشته باشد بايد به پزشك مراجعه و علت بررسي شود.
يكي از شايع ترين علل بدخوابي آسيب هاي شناختي مانند دمانس مي باشد، خصوصاً زماني كه محل زندگي فرد تغيير مي يابد.
راهكارهايي براي بهبود خواب سالمندان:
- توجه به الگوي تغذيه مناسب
- توجه به اينكه الگوي خواب سالمندان كاهش مي يابد. لذا از مصرف قرص هاي آرام بخش و خواب آور پرهيز شود.
- تنظيم برنامه زندگي براساس الگوي خواب
- انجام فعاليت هاي منظم ورزشي، 2 تا 3 بار در هفته و هر بار به مدت نيم ساعت
- پرهيز از تماشاي فيلم هاي مهيج هنگام غروب
- اجتناب از مصرف سيگار و ساير مواد محرك مانند قهوه
- دوش آب گرم قبل از رفتن به رختخواب
- ميل كردن نوشيدني گرم مانند شير گرم قبل از خوابيدن
- دوري از استرس و مسائلي كه باعث اشتغال ذهني مي شود يا كسب مهارت هاي لازم براي مقابله با آنها
- خوابيدن در اتاق آرام و بستر راحت؛ به دور از نور و صداي شديد
- در صورت مصرف داروهاي مختلف با پزشك مشورت شود. در بعضي موارد مشكلات خواب جز عوارض داروهاست.

سالمندي دوران بازيابي جسم و روح

گزارش هاي سازمان جهاني بهداشت نشان مي دهد كه در يك دهه اخير جمعيت جهان مسن تر شده است. كارشناسان پيش بيني كرده اند طي 15 سال آينده تعداد افراد پير دوبرابر خواهدشد.
بيشتر افراد مسن از جهت ابعاد مختلف دوران سالمندي از جمله جنبه هاي سلامتي، جنبه هاي عاطفي و جنبه هاي رفتاري كه چرخه تشكيل دهنده ابعاد رواني سالمندي هستند بايد بطور نسبي از سلامت و بهداشت رواني برخوردار باشند.
رشد جمعيت در كشورمان هم به طور كلي حدود 5/1 درصد است ولي رشد سالمندي بيش از سه درصد مي باشد. يعني جمعيت سالمندان به سرعت در حال افزايش است و پيش بيني مي شود تا يك دهه آينده سالمندان ايران از مرز 18ميليون نفر عبور كند.
وجود طب سالمندان به معناي كم اهميت بودن بهداشت رواني اين دوره در گذشته نيست بلكه حاكي از اين حقيقت است كه ثبات سلامت روان سالمندان تحت نياز به كمك خانواده و متخصصان جامعه است تا علائم سالمندي را هرچه زودتر تشخيص و نسبت به درمان آن اقدام ورزند.
اهداف ارتقاء سلامتي و پيشگيري از بيماري ها در افراد سالمند به طور ويژه شامل كاهش مرگ و مير ناشي از بيماري هاي حاد و مزمن، حفظ عملكرد مستقل، طولاني كردن اميد به زندگي و حفظ و افزايش كيفيت زندگي است. با وجود اين بايد قبول داشت كه سالمندان يك گروه خيلي شبيه به يكديگر نيستند و مقوله كاملي از توانايي عملكردي و كيفيت زندگي در آنها هم يكسان نيست، بنابراين اصل اين است كه زماني كه در مورد مشاركت در فعاليت هاي ارتقاء سلامتي تصميم مي گيريم، خصوصيات افراد و وضعيت زندگي آنها را درنظر بگيريم.
برخي از سالمندان به طور همزمان دچار چند بيماري هستند. دقيقا برخلاف بقيه افراد در سنين مختلف كه معمولا درلحظه يك بيماري دارند. سالمندان به دليل مداواي بيماري ها معمولا در هر زمان چندين نوع دارو مصرف مي كنند. در دوران سالمندي خلقيات و روحيات آنها نيز تغيير پيدا مي كند و الگوي مصرفي غذايشان هم دچار تغييراتي مي شود.

ادامه نوشته

گذران اوقات فراغت در سالمندي

«آشيانه خالي» پديده اي است که والدين پس از ازدواج و مستقل شدن فرزندانشان با آن روبه رو مي شوند و در برخي موارد اين امر باعث افسردگي، تنهايي، گوشه گيري، قطع ارتباطات اجتماعي، بي هدفي و نااميدي آن ها مي شود. والدين که پس از سال ها تلاش فرزندان را به خانه بخت فرستاده اند، حال در عين ناباوري ممکن است احساس ناکامي و سرخوردگي کنند و نتوانند از زندگي لذت ببرند. قطعاً همه والدين اين چنين نيستند اما از آن جا که والدين در چنين شرايطي در سنين ميانسالي و در آستانه سالمندي قرار دارند، پرداختن به سلامت رواني و جسمي آن ها اهميت بسياري دارد.در اين مطلب به بررسي اين پديده پرداخته ايم.

اصولاً ميانسالي، دوره اي است که طي آن فرزندان به استقلال کامل مي رسند و در بيشتر موارد به دليل ازدواج و شروع زندگي مشترک پدر و مادر خود را ترک مي کنند. بي گمان اين اتفاق امري ناگزير است اما مواردي وجود دارد که در پذيرش شرايط جديد به والدين کمک مي کند. يکي از مهم ترين مواردي که در اين شرايط تعيين کننده است، نوع روابط والدين با فرزندان است؛ اين که روابط تا چه حد صميمانه و توأم با احترام بوده و جايگاه والدين تا چه حد دست نخورده باقي مانده است. دکتر اکرم پرند مشاور و روان شناس با بيان اين مقدمه به خراسان مي گويد:سبک زندگي، ميزان وابستگي به فرزندان، از کارافتادگي احتمالي، وضعيت سني و اجتماعي و اقتصادي همگي در چگونگي رويکرد والدين به پديده «آشيانه خالي» تأثير دارد. والديني که از سلامت جسمي و رواني خوبي برخوردارند و شرايط اقتصادي و اجتماعي مناسبي دارند، بهتر مي توانند جاي خالي فرزندان را با فعاليت هاي مشارکت جويانه و اجتماعي پر کنند. به اين ترتيب «آشيانه خالي براي اين دسته از والدين فرصتي را فراهم مي کند تا بتوانند به فعاليت هايي بپردازند که پيشتر به علت مشغله هاي مختلف از جمله رسيدگي به امور فرزندان فرصت انجام آن را نداشتند. والديني که مي توانند با پر کردن وقت خود، توانمندي هايشان را متناسب با سن و شرايط روز نشان دهند و از آن استفاده کنند يا به کارهاي مورد علاقه و تفريح بپردازند، کساني هستند که با نگرش صحيح و موقعيت پيش آمده، تنهايي و خالي شدن منزل را فرصت خوبي براي رسيدگي به علايقشان مي يابند.

ادامه نوشته

سالمندي از كار افتادگي نيست!

خورشيد تازه طلوع كرده بود. پيرمرد بلند شد تا برود و براي صبحانه نوه هايش نان تازه بخرد. لباس پوشيد و پارچه تميزي از كشو آشپزخانه برداشت. آهسته در را باز كرد و بيرون رفت؛ اما هنوز به پاگرد اول راه پله ها نرسيده بود كه دخترش نگران پشت سرش دويد.او نمي خواست پيرمرد تنها از خانه بيرون برود.زيرا نگران بود كه مبادا در راه سرش گيج بخورد، قلبش درد بگيرد و يا هر اتفاق بد ديگري پيش بيايد. اما پيرمرد كه وضعيت خود را مساعد مي ديد از اين همه مراقبت بيش از حد آزرده خاطر شد. از اينكه دائم درخانه بماند و استراحت كند، خسته شده بود. اما انگار كسي به اين موضوع اهميتي نمي داد. بالاخره وقتي ديد گوش دخترش به حرف هاي او بدهكار نيست، نااميدانه به اتاقش برگشت و از پشت پنجره بيرون را نگاه كرد.
در فرهنگ ما نگرش به مسئله سالمندي غالبا مساوي با كارافتادگي و انزواي اجتماعي است؛ از همين رو اكثر ما سعي مي كنيم تا والدين سالخورده را در منزل نگه داريم و از آنها مي خواهيم تا بيشتر در رختخواب بمانند و اجازه كمترين فعاليت و مسئوليت خانواده را نيز به آنها نمي دهيم. به گمان خود به آنها لطف مي كنيم اما غافل از اين هستيم كه دركنج خانه نشستن براي سالمند آسيب زاست؛ چرا كه بشر تا زماني كه زنده است و نفس مي كشد نياز به تحرك و فعاليت متناسب با شرايطش دارد.

ادامه نوشته

چرا سالمندان، سرگیجه‌ دارند؟

سالمندان اطراف ما معمولا گاهي از سرگيجه شكايت كرده و آن را دليل ناتواني در كارهايشان عنوان مي‌كنند اما واقعا سرگيجه چيست و چه علايمي دارد؟
سرگیجه، واژه‌ای است که برای شرح تعداد وسیعی از علایم طبی به کار می ‌رود. این علایم ممکن است شامل احساس تنگی نفس، بی‌ هوشی، گیجی و احساس کاذب تاب خوردن باشد. سرگیجه واژه‌ خیلی صریحی نیست و گاهی اوقات وقتی بیمار، از آن شکایت می‌‌کند، پزشک باید با تفحص دقیق، منظور بیمار را از به كار بردن اين واژه مشخص کند.
از نظر پزشکی اگر فردی احساس چرخش یا حرکت خود یا محیط اطراف خود را داشته باشد، یعنی احساس کند که یا خودش می‌‌چرخد و یا اشیای اطرافش در حال چرخش است، مي‌گوييم سرگیجه دارد.
گاهی اوقات علایم سرگیجه ممكن است با بروز حالت‌هاي مشابه آن اشتباه گرفته شود؛ به‌طور نمونه گاه ممکن است به هنگام برخاستن از روی زمین، به‌خصوص اگر به مدت طولانی ایستاده یا نشسته باشد، دچار افت فشار خون و حالت‌‌های مشابه گیجی شود که در اين شرايط برخی از بیماران از حالت تاری دید موقت و گذرا نیز شکایت می‌کنند.

 

اگر این حالات به‌صورت گذرا و در حد چند ثانیه یا دقیقه باشد، عارضه خاصی به‌حساب نمی‌‌آید اما در صورت تکرار این حالات و طولانی‌‌تر شدن زمان به خصوص در سالمندان با سابقه‌ فشار خون، دیابت، بیماری قلبی و عروقی و افراد مسن، نیازمند بررسی‌‌های پزشکی و تشخیصی خواهد بود.
از مسائل دیگري که به‌صورت سرگیجه بروز می‌‌کند و شیوع نسبتا بالایی در جامعه دارد، مواردی است که افراد سالمند از یک بیماری عمومی زمینه‌‌ای رنج می‌‌برند. این افراد وقتی که به مدت طولانی می‌‌ایستند و یا در شرایط خاص مثل هوای گرم و یا مکان‌‌های شلوغ و پرازدحام قرار می‌‌گیرند، پس از گذشت مدتي احساس سرگیجه و افت فشار خون به آن‌ها دست می‌‌دهد. گاهی اوقات بروز حالت‌هایی مشابه سرگیجه در جوانان، بی‌‌اهمیت تلقی می‌شود ولی اين حالت‌ها در سالمندان بايد مورد بررسی دقیق پزشکی قرار گیرد.

روزهاي ابري و شادابي سالمند در خانه

سالمندان اگر چه تقريبا در فصول بهار و تابستان گاهي از خانه خارج مي‌شوند اما معمولا در فصل پاييز و زمستان به دليل شرايط آب و هوايي براي بيرون آمدن از منزل با مشكلات بيشتري روبه‌رو هستند. ماندن در خانه به مدت طولاني سبب تغيير خلق سالمند و گاه افسردگي وي مي‌گردد، اما چه بايد كرد كه اين افسردگي در اين سن تشديد نشود و يا از آن پيشگيري گردد. يك كارشناس ارشد باليني در اين خصوص توصيه‌هايي به سالمندان و خانواده آنان دارد كه مي‌تواند راه‌گشا باشد.
رضا زيبايي مي‌گويد: افسردگي در سالمندان جزو بيماري‌هاي شايعي مي‌باشد كه بدون در نظر گرفتن فصل، اين گروه سني را گرفتار مي‌كند. براي درمان اين افسردگي بايد ريشه آن، شناسايي شده و سپس براي درمان اقدام نمود.

وي عدم احساس مفيد بودن در بين سالمندان را سبب افسردگي دانسته و ادامه مي‌دهد: يكي از دلايل اين بيماري اين است كه سالمند احساس مي‌كند كه ديگر كارايي ندارد و برخي از شرايط نيز اين حس را تشديد مي‌كند. به عنوان مثال سالمندي هر روز صبح براي خريد روزانه خود از منزل بيرون خارج مي‌شده است، اما با توجه به بارندگي و لغزش معابر، ديگر توان بيرون رفتن را ندارد.
اين مشاور، سپردن مسئوليت به سالمند را مفيد خوانده و مي‌افزايد: اگر سالمند با دختر و يا پسرش زندگي مي‌كند، مي‌توانيد از آن‌ها بخواهيد كه براي نوه‌يشان كتاب بخوانند و يا ديكته بگويند. اين فعاليت‌ها او را از حالت انزوا خارج كرده و سبب پويايي او مي‌گردد.
زيبايي بيان مي‌كند: نبايد انتظار داشت در اين سن و سال آن‌ها به توصيه‌ها عمل كنند، بلكه اين وظيفه اعضاي خانواده است كه مراقب جسم و روح سالمندانشان باشند و نگذارند حتي در اين فصل دچار خمودگي شوند.
وي مي‌افزايد: شايد آن‌ها در ابتدا عنوان كنند كه انجام كارهاي محول شده از عهديشان خارج است اما شما از آن‌ها بخواهيد كه هر چقدر اندك در كارهاي سبك خانه شركت كنند، در ضمن بايد به آن‌ها تفهيم شود كه قصد شما كار كشيدن از سالمند نيست، بلكه مقصود پويايي و تحرك مي‌باشد.
اين مشاور مي‌گويد: اگر سالمند درخانه تنها زندگي مي‌كند، توصيه مي‌كنيم در روزهايي كه از خانه خارج نمي‌شود، به علايق و سرگرمي‌هاي خود بپردازد. در واقع يادآوري اين خاطره‌ها سبب مي‌شود كه نوعي هيجان و احساس انرژي در فرد شكل بگيرد.
وي توصيه مي‌كند: برخي از سالمندان در سمت‌هاي اداري و يا در بازار فعال بوده‌اند و داراي تجارب زيادي هستند، اين روزها فرصت مناسبي است تا تجربه‌هاي خود را به رشته تحرير در آورده و در اختيار ديگران قرار دهند.
زيبايي، فعاليت‌هاي ورزشي را براي پويايي در روزهاي پاييز پيشنهاد كرده و ادامه مي‌دهد: فعاليت‌هاي ورزشي براي شادابي بسيار موثر مي‌باشد اما بايد هر سالمند با توجه به شرايط بدني خود و بيماري‌هايي كه دارد به ورزش بپردازد؛ زيرا ممكن است ورزش كردن برخي از بيماري‌ها را تشديد كند؛ در غير اين صورت مي‌تواند دور خانه راه برود كه آن هم نوعي فعاليت ورزشي محسوب مي‌شود.
وي دور جمع شدن‌ها را راهي براي رهايي از روزهاي سرد پاييز عنوان مي‌كند و مي‌گويد: از فرزندنتان و يا همسايه‌ها بخواهيد به خانه شما بيايند و ساعتي را در كنار آنان سپري كنيد، اين كار سبب مي‌شود كه كمتر احساس تنهايي كنيد.

پاسخ‌هايي براي پرسش‌هاي سالمندي

سئوالات زير تنها بخشي از مشغله‌هاي ذهني يك سالمند و حتي يك فرد ميانسال است. ما قصد داريم تا به سه‌مورد از آن‌ها پاسخ بدهيم.
اگر دچار کاهش دید شدم چه کنم؟
اگر در هنگام مطالعه دچار سر درد شده و یا زود خسته مي‌شويد، با مراجعه به چشم‌پزشک و استفاده از عینک این مشکل برطرف می‌شود. درصورتي كه دچار کاهش بینایی بدون درد هستید، ممکن است دچار بیماری آب‌مروارید باشید. خيلي زود به چشم‌پزشک مراجعه کنید، چون این بیماری با عمل جراحی قابل درمان است. مطالعه، راه رفتن و بالا‌رفتن و پایین‌آمدن از پله و سایر کارهای خود را هم حتما در نور کافی انجام دهید.
برای کاهش درد مفاصل چه کنم؟
اگر دچار درد مفاصل در ران،‌ مهره‌ها، زانو و گردن هستید، این حالات معمولا به علت آرتریت مزمن که نشانه التهاب مفصل است، رخ مي‌دهد.
به خاطر ترس از درد، در خانه و در بستر نمانید تا حد امکان بدون اینکه خود را خسته کنید، از نظر جسمی فعال باشید. اگر وزن شما زیاد است، با روش‌های مناسب آن را کم کنید.
دامنه حرکات مفاصل را با ورزش‌های مناسب بهبود بخشیده و با پزشک مشورت کنید. به جای ایستادن، بنشینید و هنگام کار طولاني، مرتب استراحت کنید.
روی تشک سفت بخوابید. از خم کردن سر به مدت طولانی و نشستن بر روی صندلی نرم و مبل گود هم بايد پرهیز کنید.
اغلب اوقات دهان من خشک می‌شود، چه كاري بايد انجام بدهم؟
برای برطرف شدن خشکی دهان مي‌توانيد:
نصف قاشق چایخوری نمک را در یک لیوان آب حل کرده و چندین‌بار در طول روز دهان خود را با این محلول بشویید.
روزانه 6 تا 8لیوان مایعات مصرف کنید.
به فاصله نيم‌ساعت قبل از خوردن غذا کمی آب بنوشید.
از مصرف خودسرانه دارو خودداری کنید.
از کشیدن سیگار، قلیان و چپق خودداری کنید.
میوه‌ها و سبزی‌های تازه را در وعده‌هاي مختلف غذايي خود بگنجانيد.

افراد مسن بيشتر به نور آفتاب نياز دارند

افراد مسن با راه رفتن در هواي آزاد و قرار گرفتن در معرض آفتاب به مدت طولاني‌تر مي‌توانند خطر بروز بيماري قلبي و ديابت را کاهش دهند. محققان دانشگاه وارويک در انگليس دريافتند کمبود ويتامينD خطر بروز سندرم متابوليك را که با ديابت و بيماري قلبي مرتبط است، افزايش مي‌دهد.

محققان مي‌گويند: افرد مسن‌تر از آفتاب بيشتر بهره مي‌برند، با اين حال بايد مراقب باشند؛ چراکه صدمات ناشي از نور فرابنفش مي‌تواند به بروز سرطان پوست بينجامد.
وقتي پيرتر مي‌شويم ممکن است لازم باشد وقت بيشتري در هواي آزاد صرف کنيم تا بدن همان مقدار ويتامينD دوران جواني را توليد کند.
چاقي مفرط، فشارخون بالا، قند خون بالا و کلسترول بالا که همگي در زيرمجموعه سندرم متابوليك قرار مي‌گيرد،‌ مي‌تواند به بيماري قلبي، سکته مغزي و ديابت بينجامد.