پیشگیری و نقش آن در سلامتی

بيماري هاي قلبي و عروقي در سراسر جهان در صدر فهرست کشنده ترين بيماري ها قرار دارد. طبق آمارهاي سازمان بهداشت جهاني حدود 17.3 ميليون نفر در سال ۲۰۰۸، بر اثر بيماري هاي قلبي و عروقي جان باختند که اين رقم ۳۰ درصد کل مرگ و مير جهان را تشکيل مي دهد. حدود 7.3 ميليون نفر بر اثر بيماري هاي عروق کرونر قلب و 6.2 ميليون نفر بر اثر سکته جان خود را از دست دادند. ۸۰ درصد موارد فوت ناشي از اين بيماري ها در کشورهايي با درآمد کم و متوسط رخ داده است و پيش بيني مي شود تا سال ۲۰۳۰، 23.6 ميليون نفر در سراسر جهان بر اثر بيماري عروق کرونر قلب و سکته فوت کنند.نکته قابل تامل اين است که اين بيماري ها در سنين پايين تري در کشور ما رخ مي دهد. از اين رو در اين مطلب سعي کرديم به چرايي اين موضوع بپردازيم.

با کاهش سريع سن سکته قلبي در ايران، متوسط سن بروز مشکلات عروق کرونر در کشورمان، ۸ تا ۱۰ سال زودتر از کشورهاي اروپايي است. دکتر محراب مرزبان عضو هيئت مديره انجمن جراحان قلب ايران با بيان اين مطلب به ايسنا مي گويد: به طور متوسط سن بيماران ايراني که دچار بيماري قلبي هستند ۵۳ تا ۵۷ سال و در کشورهاي اروپايي بين ۶۵ تا ۸۰ سال است که بايد در اين مورد هشدارهاي لازم را به مردم بدهيم. زيرا عوامل اصلي پيشگيري از بروز عوارض قلبي يعني ترک سيگار و داشتن تغذيه صحيح در اختيار مردم است و اگر مردم بدانند تا چه حد مي توانند خود را از اين بيماري دور و يا وقوع آن را نزديک کنند، قطعا نسبت به اصلاح شيوه زندگي خود اقدام مي کنند.

پيدايش تنگي عروق که به دنبال آسيب بستر دروني رگ ايجاد مي شود، علت اصلي شکل گيري بيماري هاي عروق کرونر قلبي محسوب مي شود. شکل گيري عارضه از دوران کودکي آغاز مي شود و يک سري عوامل در تسريع بروز عارضه و پيدايش تنگي در عروق کرونر نقش دارد که بايد معرفي و نسبت به آن اطلاع رساني شود تا مردم از نحوه پيشگيري اين عارضه آگاه باشند. دکتر شهين غفاري متخصص قلب و عروق و عضو هيئت مديره انجمن آترواسکلروز ايران با بيان اين مطلب به خراسان مي گويد: عواملي مانند چربي خون، فشارخون، ديابت، استعمال سيگار، عوامل ژنتيکي، چاقي، نداشتن تحرک، زندگي ناسالم و پراسترس در تسريع بروز عارضه تنگي عروق کرونر نقش مهمي دارد. نکته اين جاست که به جز ژنتيک، ديگر عوامل قابل پيشگيري است و فرد مي تواند با تغييراتي که در زندگي روزانه ايجاد مي کند، از پيدايش يا پيشرفت اين بيماري جلوگيري کند. بنابراين تغيير و اصلاح سبک زندگي چه براي افراد سالم چه براي افرادي که به اين عارضه مبتلا شده اند، مهم ترين گام است اما متاسفانه مردم به اين نکته مهم توجه جدي نمي کنند. تنگي عروق کرونر، اتفاق گريزناپذيري است ،اما هرچه عوامل خطرسازي که ذکر شد زودتر کنار هم قرار بگيرد، فرد سريع تر به اين بيماري مبتلا مي شود.درست به همين دليل است که سن سکته هاي قلبي و بيماري هاي عروق کرونر در ايران پايين تر از کشورهاي اروپايي و صنعتي است. براي مقابله با اين بيماري هم راهکاري جز تحرک بدني، کاهش وزن، ترک سيگار و دوري از استرس وجود ندارد، نکته اين جاست که وقتي مي گوييم دوري از استرس منظورمان اين نيست که استرس نداشته باشيم چون غيرممکن است. بلکه با شيوه هايي ازجمله ورزش کردن و تفريح سالم، بايد آثار منفي استرس را از خود دور کنيم.

به گفته دکتر مرزبان به دليل تغيير شرايط زندگي که در سال هاي گذشته ايجاد شده استرس ها افزايش پيدا کرده است و افراد کم تحرک شده اند. علاوه بر اين استفاده از فست فودها و غذاهاي ناسالم و آلودگي هوا، خاک و آب نيز افزايش پيدا کرده که همه اين عوامل در کاهش سن سکته قلبي موثر است. دکتر مرزبان با بيان اين که کاهش سن سکته قلبي در ايران قابل کنترل است، اظهار کرد: ريسک فاکتورهاي بيماري قلبي به ۲ دسته اصلي و جانبي تقسيم مي شود که يکي از فاکتورهاي اصلي قابل پيشگيري، ترک سيگار است؛ اين کار در کاهش بروز سکته قلبي بسيار موثر است. وي با تاکيد بر اين که تغذيه صحيح و افزايش تحرک باعث پيشگيري از بيماري هاي قلبي مي شود افزود: زماني که گفته مي شود فرد بايد تحرک داشته باشد به اين معنا نيست که الزاما ورزش هاي سنگين انجام دهد؛ همين که روزانه نيم ساعت پياده روي کند، براي جلوگيري از بيماري قلبي کفايت مي کند.

همچنين دکتر غفاري با اشاره به اين که با ورزش، مواد مختلفي در بدن ساخته مي شود که نقش حفاظتي دارد، تأکيد مي کند: ورزش علاوه بر اين که باعث آرامش روحي و رواني انسان مي شود، در بهبود پاسخ دهي سلول ها به انسولين و کاهش وزن هم تأثيرگذار است. يکي از عواملي که افراد چاق را در معرض خطر قرار مي دهد، واکنش ناکافي سلول ها به انسولين است که ورزش مانع از آن مي شود. بنابراين لازم است درباره عوامل خطرساز بروز بيماري هاي قلبي، اهميت تغذيه صحيح و جدي گرفتن نکات مطرح شده اطلاع رساني شود تا شاهد کاهش آمار بروز اين دسته از بيماري ها در کشور باشيم.يک بار ديگر تأکيد مي کنيم که بيماري هاي قلبي به يکباره در سن ۵۰ سالگي عارض نمي شود بلکه سال ها قبل فرد به علت شيوه نادرست زندگي، نداشتن تحرک و مصرف سيگار به اين بيماري مبتلا و اکنون بيماري اش علامت دار شده است. درست به همين دليل است که مي گوييم بيماري آترواسکلروز از دوران کودکي ممکن است فرد را مبتلا کند. در کودکي که عادت به خوردن غذاهاي چرب يا شيرين دارد، ورزش نمي کند و دچار اضافه وزن است، در واقع شکل گيري اين بيماري آغاز شده است. پزشکان توصيه مي کنند، کودکاني که در معرض خطر هستند آزمايش چربي خون و فشار خون بدهند و اگر مشکلي نداشتند، هر چند سال يک بار آزمايش ها را تکرار کنند.

اين متخصص قلب و عروق با اشاره به اين که تغيير ضربان قلب در بعضي از افراد به مرگ ناگهاني منجر مي شود، مي گويد: از هر ۴ بيمار يک نفر دچار ايست قلبي ناشي از تنگي عروق مي شود که در اثر همان ايست فوت مي کند. از طرف ديگر کسي که درد قلب را بارها تجربه کرده است در معرض سکته قرار دارد و ما در کلينيک ها براي بستري کردن اين دسته از بيماران موانع جدي داريم زيرا بسياري از آن ها باور ندارند در معرض خطر جدي قرار دارند و ممکن است با اولين سکته فوت کنند. خوب است در اين جا به علايم خطر هم اشاره کنيم؛ علامت درد قفسه سينه را که به علت حرکات فيزيکي، عصبانيت يا خستگي ايجاد شده باشد و بيش از يک دقيقه طول بکشد، بايد جدي گرفت. ديگر علايم تنگي نفس، احساس ضعف و خستگي و سرگيجه است. اگر فردي سال ها اين عارضه را دارد، بايد دايم تحت درمان و کنترل باشد.