پیشگیری و نقش آن در سلامتی

در حالي که آمار جهاني از روند رو به افزايش مرگ و مير به دليل استعمال دخانيات در سطح جهان خبر مي دهد، شرکت هاي بزرگ توليد کننده سيگار به تنوع محصولات خود افزوده و بازارهاي هدف را کشورهاي فقير و کمتر توسعه يافته تعيين کرده اند.

مرگ ۲۰ نفر در هر ۲ دقيقه در جهان و مرگ يک نفر در هر ۱۵۰ ثانيه در ايران، علاوه بر خسارات اقتصادي، فرهنگي و بهداشتي است که سيگار بر جوامع انساني تحميل کرده است.

به گزارش باشگاه خبرنگاران جوان، مردم ايران به طور متوسط روزانه ۱۰ ميليارد نخ سيگار به ارزش ۲۰ ميليارد تومان را دود مي کنند. ۶۵ درصد از سيگارهاي دود شده در ايران وارداتي بوده و فقط ۳۵درصد آن توليد داخل است. با محاسبه هزينه ساليانه مصرف سيگار مي توان ۱۰ باب دانشگاه در کشور احداث کرد.

۱۵ درصد از جمعيت کشور را سيگاري ها تشکيل مي دهند. يعني حدود ۱۰ ميليون نفر ايراني سيگاري هستند و معادل 1.7 ميليون نفر از اين جمعيت را زنان و دختران تشکيل مي دهند. نرخ مرگ و مير ساليانه سيگاري ها در جهان معادل ۴ ميليون و ۵۰۰ هزار نفر است و هر سال بيش از ۱۰ ميليون نفر در سراسر جهان بر اثر عوارض غيرمستقيم سيگار جان خود را از دست مي دهند.

آمار مرگ و مير در ايران نيز نشان مي دهد که هر 2.5 دقيقه (۱۵۰ ثانيه) يک نفر در ايران جان خود را بر اثر استعمال سيگار از دست مي دهد.

اميد به زندگي در ميان سيگاري ها 3.5 سال کمتر از غيرسيگاري هاست. مرکز پژوهش هاي مجلس شورا در گزارش بهمن ماه ۱۳۸۹ خسارات مستقيم اقتصادي سيگار را ۲۵۰۰ ميليارد تومان اعلام کرد و از پايين آمدن سن آغاز سيگار کشيدن اظهار نگراني کرده بود.

آمار منتشر شده هم نشان مي دهد که ۱۹ درصد دانش آموزان پسر، 4.5 درصد دانش آموزان دختر، ۱۸درصد کارمندان مرد، يک درصد کارمندان زن، ۶۸ درصد رانندگان وسايل سنگين، ۲۱ درصد معلمان، 3.5 درصد استادان دانشگاه، ۸درصد خبرنگاران و ۲۱ درصد زنان خانه دار در جامعه آماري استان تهران، البرز و قزوين سيگاري هستند.

جالب آن که هر سال فقط ۵۰-۳۰ ميليارد تومان از محل درآمد فروش سيگار براي سلامت جامعه به سازمان تربيت بدني کمک مي شود.

همچنين مدير گروه پيش گيري و مبارزه با بيماري هاي مرکز بهداشت خراسان رضوي مي گويد: طبق تحقيقات انجام شده، طول عمر افرادي که سيگار کشيدن را در دوران جواني شروع کرده اند، ۲۰ سال کمتر از غيرسيگاري هاست. جويا مي افزايد: دود سيگار با داشتن بيش از ۴۰۰۰ نوع ماده سمي موجب بروز بيماري هاي مختلفي در انسان مي شود. از اين ترکيبات مي توان نيکوتين، مونواکسيد کربن، آرسنيک، آمونياک و هيدروکربن هاي آلي را نام برد که آثار سوء بيشتري دارند.

اين مقام مسئول مرگ هاي ناشي از مصرف سيگار را در کشور معادل ۷۰ هزار نفر در سال اعلام مي کند و ادامه مي دهد: آمار مرگ و ميرهاي مرتبط با سيگار در طول دو دهه آينده، ۲۰۰ هزار نفر پيش بيني مي شود.

استعمال سيگار در ايجاد ۹۰درصد سرطان هاي ريه و همچنين در بروز ۱۵ تا ۲۰ درصد ساير سرطان ها نظير سرطان روده بزرگ، کبد، رحم و خون موثر است. علاوه بر اين خطر ايجاد بيماري هاي قلبي و عروقي در اثر استفاده از سيگار در مردان تا ۳ برابر و در زنان تا ۶ برابر افزايش مي يابد.

بر اساس آمار منتشر شده سازمان بهداشت جهاني حدود 6.3 ميليون هکتار از بهترين زمين هاي کشاورزي جهان زير کشت تنباکو قرار دارد که سهم ايالات متحده از اين سطح حدود 2.8 ميليون هکتار است و سالانه حدود 4.7 ميليون تن تنباکو در آمريکا توليد مي شود.

گردش مالي تجارت جهاني سيگار سهم آمريکا معادل ۳۰۰ ميليارد دلار برآورد شده است و 11.5 درصد از بودجه سازمان هاي بيمه گر درماني ايالات متحده از تجارت خارجي سيگار تأمين مي شود و اين در حالي است که اين کشور به عنوان بزرگ ترين توليد کننده سيگار در جهان فقط ۳ درصد از سيگار توليد شده را در کشور خود مصرف مي کند و بقيه را به کشورهاي فقير و در حال توسعه صادر مي کند.

آمريکا همچنان بزرگ ترين وارد کننده توتون بعد از روسيه است و سالانه يک ميليون تن توتون را از چين، ويتنام، ترکيه و ايران وارد و پس از فرآوري و تبديل به سيگار به کشورهاي فقير صادر مي کند.

علاوه بر اين آمريکا در برخي از کشورهاي آسيايي نظير چين و عراق کارخانه هاي بزرگ توليد سيگار را راه اندازي کرده و اين شرکت ها سيگارهاي مشهور با نشان هاي تجاري آمريکايي را توليد مي کنند و در بازارهاي منطقه مي فروشند.

«برآورد مي شود که تا سال ۲۰۲۰ هفت نفر از ۱۰ نفر انساني که با استعمال دخانيات جان خود را از دست مي دهند در کشورهاي با درآمد کم يا متوسط باشند.»

اين جمله را يک مقام مسئول در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي به ايلنا مي گويد و مي افزايد: در سيگار بيش از ۱۰۰۰ نوع ماده شيميايي وجود دارد که از اين مواد صدها مورد بيماري زا و ده ها مورد سرطان زاست.

محبتي با اشاره به اين که بر اساس آمار جهاني در هر ۲ دقيقه ۲۰ نفر از مردم دنيا به علت استعمال دخانيات جان خود را از دست مي دهند، تصريح مي کند: در سيگار بيش از ۱۰۰۰ نوع ماده شيميايي وجود دارد و از جمله عوارض شايع مصرف دخانيات مي توان به مرگ و مير، بيماري هاي قلبي، بيماري هاي ريوي، حمله مغزي، زخم معده، آب مرواريد، پوکي استخوان، بيماري هاي دندان و لثه، ضعف شنوايي، سرطان رحم و سقط جنين، چين و چروک، ريزش موها و تغيير رنگ بشره (پوست) اشاره کرد.

وي مهم ترين عارضه سيگار را به وجود آوردن زمينه گرايش به اعتياد مي داند و اضافه مي کند: سيگار را «ماده دروازه اي» مي نامند يعني اگر اعتياد را مانند شهري تصور کنيم، دروازه ورود به آن شهر مصرف سيگار است و آشنايي با مصرف مواد در بسياري از معتادان با سيگار آغاز شده است.

اين مقام مسئول استفاده از آدامس هاي نيکوتين دار در کاهش ولع به مصرف سيگار را تأييد مي کند و در عين حال مي گويد: سيگار را مي توان به صورت فردي و بدون هيچ مداخله اي کنار گذاشت. در عين حال درمان هاي دارويي و غيردارويي (روان درماني) ميزان موفقيت در ترک سيگار را به نحو قابل ملاحظه اي افزايش مي دهد.

دکتر «شاهپور محبتي» فوق تخصص ريه و بيماري هاي تنفسي هزينه هاي درمان بيماران سيگاري را ۵۰درصد بيشتر از ساير بيماران مي داند و مي گويد: فرآيند درمان بيماران سيگاري بسيار بيشتر از غيرسيگاري هاست و بيشتر بيماراني که هنگام عمل جان خود را از دست مي دهند از سيگاري ها هستند. دليل آن نيز عوارض ناشناخته استعمال سيگار است که مرگ و مير را در حين عمل افزايش مي دهد.

محبتي دوره زماني عوارض بيماري زايي سيگار را تشريح مي کند: عوارض فيزيولوژيکي سيگار فقط پس از ۳ سال از آغاز استعمال سيگار در همه ارگان هاي بدن ظاهر مي شود و پس از گذشت ۵ سال از آغاز استعمال سيگار علايم بيماري نيز ظاهر و به مرور بر تعداد بيماري ها افزوده مي شود به طوري که مي توان بيش از ۱۰بيماري را در افراد سيگاري که بيش از ۱۰ سال از شروع سيگار کشيدن آن ها گذشته، تشخيص داد.

وي اضافه مي کند: اگر چه بيشتر بيماري هاي ناشي از استعمال سيگار، کشنده نيست اما مسلماً موجب فرسودگي بدن و مرگ زودرس مي شود و از اين نظر مي توان سيگار را به چوبه دار تشبيه کرد که به آرامي موجب مرگ فرد سيگاري مي شود.

به دليل اين که بيش از ۶۵ درصد از سيگار مصرفي در کشور وارداتي است و از اين حجم بسيار بزرگ بيش از ۹۰ درصد آن به صورت قاچاق وارد کشور مي شود مي توان تجارت سيگار را جريان مخرب اقتصادي دانست و از آن به عنوان عامل تاثيرگذار بر تخريب اقتصاد نام برد. به گزارش «عصر ايران» چندي پيش مديرعامل شرکت دخانيات اذعان کرد که بازار ۲ هزار ميليارد توماني سيگار ايران در اختيار شرکت هاي خارجي قرار گرفته است.

ايسنا نيز نوشت: براساس آمار گمرک ايران در نخستين ماه امسال (۹۲) ۳۰۵ تن انواع سيگار به ارزش تقريبي ۲ ميليون و ۲۵۳ هزار دلار وارد کشور شده است. ترکيه، کره جنوبي و امارات ۳ مبدا اصلي واردات قانوني سيگار در مدت زمان ياد شده بودند، اما کاهش شديد واردات سيگار به کشور نمي تواند خبر خوبي براي بازار داخلي باشد.

اگر چه طبق آمار، توليد داخلي سيگار در فروردين امسال ۶۶ درصد افزايش يافت اما هم اکنون بخش عمده اي از نياز بازار داخلي سيگار از طريق واردات تامين مي شود که کاهش واردات قانوني سيگار به منزله افزايش قاچاق اين محصول دخاني به کشور است.

هم اکنون از ميزان مصرف ۶۱ ميليارد نخ سيگار در کشور در خوش بينانه ترين حالت فقط نيمي از آن در اختيار شرکت دخانيات ايران قرار دارد و بقيه نياز بازار از طريق قاچاق با واردات تامين مي شود.

دکتر «قاضي زاده» سخنگوي کميسيون اجتماعي مجلس شوراي اسلامي موضوع استعمال دخانيات را آسيب شناسي مي کند و به خراسان مي گويد: آسيب سيگار همه حوزه هاي اقتصادي، سياسي و اجتماعي را در نورديده و با نگاهي عميق مي توان به خوبي دريافت که کشيدن يک نخ سيگار به اقتصاد و اجتماع آسيب مستقيم مي زند.

وي ادامه مي دهد: کاهش سن آغاز سيگار کشيدن در جامعه زنگ خطر جدي براي بروز ناهنجاري هاي اجتماعي به شمار مي رود و از اين مهم تر افزايش استعمال سيگار براي زنان و دختران در سال هاي اخير مشکلات مضاعفي را براي جامعه در پي خواهد داشت.

قاضي زاده معتقد است: فضاي روحي و رواني جامعه را سيگاري ها تحت تاثير قرار داده اند و همه قشرهاي جامعه را متضرر خواهند کرد.

همان گونه که اکنون نيز بخشي از سرانه درمان براي درمان بيماري هايي هزينه مي شود که به طور مستقيم و يا غيرمستقيم ناشي از استعمال سيگار است.

اين کارشناس مسائل اجتماعي تامين هزينه هاي ساخت ورزشگاه از محل درآمد فروش سيگار يا ماليات سيگار را چرخه اي معيوب قلمداد مي کند و مي گويد: نمي توان با اين استدلال که بخشي از هزينه ساخت ورزشگاه ها از فروش سيگار تامين مي شود، اجازه داد مصرف سيگار به يک عادت عادي و همگاني تبديل شود.

البته اين نسخه اي است که در سال هاي پيش از سال ۱۳۲۰ براي توجيه تاسيس شرکت دخانيات ايران توسط انگليسي ها طراحي و به جامعه ايران تحميل شد. براساس آن برنامه استعماري مقرر شد که بخشي از درآمد فروش توتون براي احداث بيمارستان ها و ورزشگاه ها هزينه شود اما هيچ گاه اين اتفاق رخ نداد و فقط در سال هاي اخير مبالغ ناچيزي از محل افزايش ماليات و عوارض سيگارهاي خارجي در اختيار سازمان هاي بهداشتي و ورزشي قرار گرفت.

اين عضو کميسيون بهداشت مجلس نيز بر اين باور است که راهکار مبارزه با استعمال دخانيات اخذ عوارض بيشتر از سيگار و هزينه کرد آن در ساخت ورزشگاه و... نيست.

وي مي گويد: اگر بپذيريم که سيگار «ام الامراض» است بايد با آن ريشه اي مبارزه کرد و در سطح مدارس و آموزشگاه ها مضرات سيگار را به دانش آموزان آموزش داد، در سطح مساجد هم ائمه جمعه و جماعات به موضوع ورود پيدا کنند، در سطح دانشگاه ها استعمال سيگار به عنوان امتياز منفي تلقي شود، در سطح جامعه سيگار کشيدن قبيح شمرده شود و در سطح دولت و سياست گذاران اقتصادي نگاه درآمدي از سيگار به نگاه فرهنگي ترک سيگار تبديل شود و در واقع هجوم همه جانبه اي به سيگار انجام شود تا اين بلاي خانمان سوزتر از مواد افيوني از جامعه رخت بربندد.

به هر حال به نظر مي رسد که تامين بخشي از هزينه هاي احداث سالن هاي ورزشي نمي تواند توجيه قابل قبولي براي توسعه دخانيات به شمار برود زيرا ميزان خساراتي که سيگار به جوامع انساني تحميل مي کند بسيار فراتر از درآمد ناچيزي است که از فروش «ام الامراض» قرن به دست مي آيد و متاسفانه انسان را به انحطاط اخلاقي سوق مي دهد.