پیشگیری و نقش آن در سلامتی

پوكي استخوان يا استئوپورز به كاهش توده استخواني، ضعيف و سست شدن بافت استخواني گفته مي شود. اين حالت سرانجام به شكستن استخوان منتهي مي شود.
پوكي استخوان بيماري خاموش نيز ناميده مي شود؛ چرا كه در مراحل اوليه، علامتي ندارد و همين امر تشخيص را با مشكل مواجه مي كند. در واقع پوكي استخوان با عوارض خود مشخص مي شود.
عوارض پوكي استخوان كدامند؟
شكستگي خود به خودي با كمترين ضربه به استخوان ها بويژه در نواحي كمر، لگن و مچ دست، درد شديد كمر در نقاط خاص كه مي تواند بر شكستگي مهره دلالت كند، قوز پشت كه موجب انحناي پشت مي شود و كوتاه شدن قد نسبت به قد دوران جواني به ميزان بيش از 5/2سانتي متر.
چه عواملي ايجاد پوكي استخوان را
سبب مي شوند؟
الف- عواملي كه قابل كنترل و پيشگيري نيستند:
-جنسيت: شيوع پوكي استخوان در زنان بيشتر از مردان است. همچنين شكستگي ناشي از پوكي استخوان نيز در زنان تقريباً 4برابر مردان است. روند كاهش تراكم استخوان در مردان از سرعت كمتري برخوردار است. البته پس از سنين 70-65سالگي اين روند در زنان و مردان برابر مي شود.
-سن: با افزايش سن احتمال بروز پوكي استخوان بيشتر مي شود.
-يائسگي: در هنگام يائسگي توليد هورمون استروژن از تخمدان ها متوقف مي شود. بدين ترتيب پس از يائسگي، سرعت كاهش توده استخواني بالا مي رود. زناني كه قبل از سن 45سالگي يائسه مي شوند يا افرادي كه تخمدان هايشان با جراحي برداشته مي شود بيشتر در معرض پوكي استخوان هستند.
-سابقه خانوادگي: وراثت بر تراكم توده استخواني و سرعت كاهش آن اثر دارد.
-نوع استخوان بندي ظريف و كوچك، داشتن قد كوتاه و يا لاغر بودن فرد را مستعد پوكي استخوان مي كند.
نژاد: برخي از نژادها مانند ساكنان اروپاي شمالي يا آسياي جنوب شرقي بيشتر درمعرض پوكي استخوان هستند.
ابتلا به برخي بيماري ها نظير بيماري غده تيروئيد (پركاري)، بيماري غده پاراتيروئيد (پركاري يا كم كاري)، بيماري غده جنسي (كم كاري) و بيماري غدد فوق كليوي (كم كاري يا پركاري) مي تواند فرد را درمعرض ابتلا به پوكي استخوان قرار دهد.
ب: عواملي كه قابل كنترل و پيشگيري هستند:
وزن: داشتن وزن بسيار كم (نسبت به وزن طبيعي براي سن و قد) سبب كم شدن قدرت استخوان ها مي شود.
- نداشتن تحرك: عدم تحرك و كم بودن فعاليت بدني روند كاهش توده استخوان ها را تسريع مي كند.
-كمبودهاي تغذيه اي: مصرف ناكافي كلسيم و ويتامين «د» استخوان ها را مستعد كاهش تراكم مي كند.
دخانيات: مصرف سيگار از جمله عواملي است كه نقش آن در بروز پوكي استخوان ثابت شده است.
استفاده طولاني از برخي داروها مانند كورتون، كاربامازپين (داروي ضدتشنج) و هپارين (جهت رقيق كردن خون و جلوگيري از لخنه به كار مي رود) سبب كاهش تراكم استخوان ها مي شوند.
همچنين كنترل مناسب وزن و اجتناب از لاغري يا چاقي بيش از حد، داشتن تغذيه مناسب و مصرف صحيح موادغذايي به ويژه غذاهاي حاوي كلسيم و ويتامين، انجام فعاليت فيزيكي مداوم و متعادل و پياده روي روزانه حداقل 30 دقيقه و كنترل مصرف داروهايي كه سبب پوكي استخوان مي شوند (البته با مشورت پزشك) روش هاي مناسبي جهت جلوگيري از پوكي استخوان هستند.
نقش كلسيم در پيشگيري از ابتلا به
پوكي استخوان
كلسيم براي عملكرد مناسب قلب، عضلات و انعقاد خون لازم است، مقدار ناكافي كلسيم سبب پوكي استخوان مي شود اما تنها از نيمي از زنان و دختران جوان روزانه مقدار كافي كلسيم براي سلامت استخوان ها مصرف مي كنند.
بالغين زير 50سال روزانه به 1000 ميلي گرم كلسيم نياز دارند. نياز روزانه بالغين بالاي 50 سال1200 ميلي گرم كلسيم است. اگر نمي توانيد با رعايت رژيم صحيح غذايي به ميزان كافي به بدن خود كلسيم برسانيد، حتما از مكمل هاي كلسيم استفاده كنيد. كلسيم در لبنيات (شير، ماست و پنير)، ماهي هاي نرم استخوان مانند ماهي آزاد، ساردين و كيلكا، سبزي هاي تازه، خشكبار، حبوبات و سويا وجود دارد.
نقش ويتامين «د» پيشگيري از ابتلا به
پوكي استخوان
ويتامين «د» براي جذب كلسيم در بدن ضروري است. بدون مقادير كافي ويتامين «د» بدني قادر به جذب كلسيم از مواد غذايي نيست و كلسيم مورد نياز خود را از استخوان ها برداشت خواهدكرد. ويتامين «د» از دو منبع تأمين مي شود: تابش نور مستقيم آفتاب به پوست و رژيم غذايي، ويتامين «د» در شيرغني شده، زرده تخم مرغ، ماهي آب هاي شور و جگر نيز وجود دارد.
بالغين زير 50 سال روزانه به 800-400 واحد ويتامين «د» و بالغين بالاي 50سال روزانه 100- 800 واحد ويتامين «د» نياز دارند. درفصل زمستان كه افراد كمتر از خانه خارج مي شوند و كمتر درمعرض نور آفتاب قرار مي گيرند بايد مصرف موادغذايي حاوي ويتامين «د» را افزايش دهند.
با افزايش سن از توانايي پوست براي ساختن ويتامين «د» كاسته مي شود. بنابراين لازم است در افراد مسن از مكمل ها براي تأمين مقادير كافي ويتامين «د» استفاده شود.
ورزش و سلامت استخوان ها
ورزش نيز براي سلامت استخوان ها مفيد است. ورزش منظم در دوران كودكي و نوجواني به داشتن استخوان هاي سالم كمك مي كند. بهترين ورزش براي استخوان ها ورزش هاي همراه با تحمل وزن مانند پياده روي، پرش و بالارفتن از پله است. اگر در دوران بزرگسالي خود غالبا بي تحرك بوده ايد، قبل از شروع ورزش با پزشك خود مشورت كنيد.
افرادي كه يك يا چند مورد از عوامل ايجادكننده پوكي استخوان را دارند، زنان بالاي 65 سال و مردان بالاي 70 سال،زناني كه دچار يائسگي زودرس (كمتر از 45 سال) شده اند، افرادي با سابقه خانوادگي بيماري پوكي استخوان و همچنين افرادي كه در اثر ضربه خفيف دچار شكستگي شده اند، بهتر است درباره اين بيماري با پزشك خود مشورت كنند.