استقلال و عدم وابستگي يكي از موضوعات اساسي در زمينه تربيت موفق شناخته مي شود. در سايه اين توانايي كودك تا حدي به خود اطمينان پيدا مي كند و شجاعت انجام برخي كارها و تفكر راجع به مسائل مختلف را به دست مي آورد. به علاوه، اعتماد به نفس كودك نيز در نتيجه اين جداشدن تدريجي از والدين نيز افزايش مي يابد و به اين ترتيب مي تواند در درون خودقلمرويي باثبات و ارزشمند ايجاد كند كه او را در كاهش وابستگي به ديگران كمك مي كند.
شناخت شخصيت و توانايي هاي كودك
اما بيشتر والدين نمي دانند چطور بايد فرزندشان را در اين مسير راهنمايي كنند. پيش از آنكه سعي كنيد او را مستقل بار بياوريد، نخست بايد توانايي اش را در اين زمينه ارزيابي كنيد. نكات اساسي زيادي در اين باره مؤثرند تا كودك اين مرحله رشد را به خوبي و بدون مشكل طي كند. براي اينكه متوجه شويد به عنوان مثال او مي تواند به تنهايي به مدرسه برود يا نه، ابتدا درباره افكارش سؤالاتي از او بپرسيد. آيا در بين دوستانش كسي هست كه تنها به مدرسه بيايد؟ در اين مورد با او صحبت كرده است؟ او هم اين توانايي را كسب كرده است؟ آيا واقعاً از تنهايي مي ترسد يا فقط دوست دارد كه شما همراهي اش كنيد؟ و... پس از اينكه توانايي او را شناختيد، علاوه بر جنبه رواني و عاطفي بايد قدرت عملكردش را نيز تقويت كنيد. برخورد با غريبه ها، جواب دادن به تلفن، تنها عبور كردن از خيابان، خريد رفتن و مسير را گم نكردن و... مصاديقي از زندگي روزمره هستند كه به شما نشان مي دهند فرزندتان در چه زمينه هايي زودتر به استقلال رسيده است.
تحميل نكردن كارها
هرگز كودك را به كاري مجبور نكنيد كه واقعا توانايي انجام آن را ندارد يا با ابراز رفتارهايي از انجام آن سر باز مي زند. در واقع، يك تجربه منفي به جاي آنكه كودك را براي زندگي آينده آماده تر كند، مستقل شدن او را به تاخير خواهد انداخت. احساسات منفي در ذهن او باقي خواهند ماند و ديگر تمايلي براي تجربيات جديد در آينده ندارد.
روي انگيزه هايش كار كنيد
براي اينكه فرزندتان را به طور موثر به سمت استقلال پيش ببريد، بايد روي علائق و انگيزه هايش كار كنيد. براي پرورش اين انگيزه ها و تمايل او به مستقل شدن، ارزش هاي هر مرحله جديد زندگي اش و تغييرات مثبت را توضيح دهيد تا متوجه شود كه هر چه مستقل تر باشد آزادي عمل بيشتري خواهد داشت. او مي بايست نسبت به كارهاي جديدي كه مي خواهد انجام دهد شناخت و آگاهي پيدا كند بدون اينكه دائم زير نگاه پدر و مادر باشد.
اطمينان داشتن
اگر براي كودكتان نگران هستيد، بدون اينكه متوجه شود از دور مراقبش باشيد. اگر احساس كند كه شما او را ناتوان مي دانيد، او نيز در توانايي هايش دچار ترديد مي شود و اعتماد به نفسش را از دست مي دهد. در نتيجه براي اينكه گليم خودش را به تنهايي از آب بيرون بكشد دچار اضطراب و نگراني مي شود.
بچه ها بين سنين 7 تا 10 سال به سن دليل و منطق مي رسند و كم كم زندگي مستقل آنها آغاز مي شود. او ديگر مي خواهد مانند يك فرد بزرگسال رفتار كند. براي اينكه در اين مسير به او كمك كنيد، ابتدا او را ببينيد و به او اعتماد كنيد. از مراقبت هاي اغراق آميز بپرهيزيد، چون در اين شرايط احساس خفقان خواهد كرد.
اصرار بيش از حد بچه هادر تنها انجام دادن كارهاي مختلف
بسياري از والدين اظهار مي كنند كه فرزندشان در حدود سن دو سال علاقه و اصرار شديدي دارند كه كارهاي خود از لباس پوشيدن گرفته تا سوار شدن اتوبوس و رد شدن از خيابان و... را به تنهايي انجام دهند. اگر هم كسي به آنها كمك كند آنقدر جيغ و فرياد راه مي اندازد تا حرف خود را به كرسي بنشانند. در اين مواقع معمولا والدين نمي دانند چه رفتاري صحيح است؛ آيا بايد اجازه دهند تا او هر كار دوست دارد انجام دهد يا اينكه همواره مراقب و راهنماي او باشند؟ در پاسخ بايد گفت كه گرچه شما اغلب كلافه مي شويد اما اين مرحله رشد در بچه ها كاملا طبيعي است. كودك در اين سن معمولا رفتار و برخوردي دوگانه دارد. علائق، تمايلات و سلائق او در هر روز با روز قبل فرق دارد. ممكن است واكنش موثري كه يك روز در برابر رفتارهاي او داريد، چند روز بعد هيچ فايده اي نداشته باشد. به رغم مشكلاتي كه در اين زمينه داريد اما بايد توجه داشته باشيد كه اين مرحله براي كودك بسيار مهم است زيرا او علاقه به بزرگ شدن و شخصيت خود را كاملا نشان مي دهد. اين حرف به اين معنا نيست كه او را رها كنيد تاهر كار كه مي خواهد انجام دهد؛ بلكه بايد قوانيني وضع كنيم كه حتما رعايت شود. توصيه مي شود اگر فرزندتان اصرار زيادي دارد كه هر كاري را تنها انجام دهد، در بعضي موارد دخالت داشته باشيد اما بدانيد كه همه چيز به خلق و خو و شخصيت او بستگي دارد. شايد بهتر باشد بعضي رفتارها و مداخلات را تغيير دهيد تا او شخصاً با آنها سازگاري پيدا كند.
توصيه هاي كاربردي براي افزايش احساس استقلال بچه ها
- سپردن برخي امور روزمره به او. هر روز صبح بعضي از كارهاي فرزندتان مانند مرتب كردن رختخوابش، عوض كردن لباس ها، شانه كردن موها و... را برعهده خودش بگذاريد. به او بگوييد كه در صورت نياز كمكش خواهيد كرد اما تا حد ممكن به جاي كمك هاي گاه و بي گاه تشويقش كنيد كه به تنهايي كارهايش را انجام دهد.
- «فكر مي كنم توانايي انجام كارهايت را به تنهايي داري». به جاي اينكه دائم كارهاي فرزندتان را انجام دهيد، با گفتن جملاتي توانايي هايش را خاطرنشان كنيد. «مامان بيا با هم يك دايناسور بكشيم»، «مامان دكمه شلوار را باز كن» و... اگر به او قوت قلب دهيد و مطمئنش كنيد كه قادر به انجام كارهايش است كمتر اين خواسته ها را از او خواهيد شنيد. البته منظورمان اصلاً اين نيست كه او را به حال خودش رها كنيد؛ بلكه به او نشان مي دهيد درحالي كه مي داند شما كنارش هستيد، مي تواند كارهايش را به تنهايي شروع كند.
- توجه به شرايط جسماني و توانايي كودك در چيدمان وسايل منزل. براي اينكه فرزندتان بتواند در بعضي كارهاي منزل به شما كمك كند، طوري وسايل را بچينيد كه بتواند راحت از آنها استفاده كند. به عنوان مثال ظروف غذاخوري خودش را در قفسه اي كه دستش به راحتي به آن برسد، بگذاريد تا هر زمان كه لازم داشت نيازي به شما نداشته باشد. به علاوه مطمئن باشيد كه او مي تواند در كارهايي مانند گردگيري، چيدن ميز غذا، بيرون آوردن ظرف ها از ماشين ظرفشويي، تهيه عصرانه و... به شما كمك كند.
- استرس ها را از خود دور كنيد! معمولاً اكثر والدين دائم راجع به انجام كارهاي مختلف استرس دارند كه مبادا وقت كم بياورند و يا اينكه از خطرات احتمالي كه ممكن است فرزندشان را تهديد كند، نگرانند. يكي از گام هاي مهم در رابطه با استقلال و اعتماد به نفس بچه ها اين است كه نخست ياد بگيريد آرامش خود را حفظ كنيد. در اين شرايط فرزندتان مي تواند مسائل جديد را تجربه كند.
- پيشنهادهاي تازه به او بدهيد. هر روز پيشنهاد كاري جديد را به فرزندتان بدهيد تا علاقه براي آموختن تجربه اي نو در او شكل بگيرد و از اين طريق احساس غرور و عزت نفس را نيز كسب كند. حتماً از خود مي پرسيد چه كاري را مي شود به او پيشنهاد داد؟ اصلا لازم نيست به فكر كارهاي عجيب و پيچيده باشيد. ريختن يك ليوان شير، مرتب كردن موها، پوشيدن لباس هاي مهد و... نمونه هايي از اين ايده هاي سازنده است.
- از ايده هاي او حمايت كنيد. هيچ گاه فرزندتان را به خاطر ايده هاي خلاقانه اش سرزنش نكنيد و تندي به خرج ندهيد. شما بايد او را براي رويارويي با خطرات، تلاش، تجربه و تغيير آماده كنيد و به او قوت قلب دهيد. راهنمايي اش كنيد تا به موفقيت برسد. به خاطر داشته باشيد كه شكست ها درس هاي زندگي هستند و مانند موانعي هستند كه با عبور از آنها موفقيت حاصل خواهد شد.
- به كودكان مسئوليت دهيد. دليلي ندارد كه چون فرزند شما كوچك است نتواند مسئوليت كار مشخصي مانند غذا دادن به ماهي، آبياري گلها و نظاير آن را به عهده بگيرد. اگر اين كارها را به عنوان وظيفه اي براي آنها مشخص كنيم، امتيازي براي آنهاست و به اعتماد به نفس آنها كمك مي كند.
نمونه رفتارهاي والدين كه به استقلال كودكان صدمه مي زند:
- تمايل به حمايت بيش از اندازه از كودك
- مرتب تكرار كردن دستورات و وظايف
- خواستن از كودك براي تعريف كردن همه چيز
- نظارت دائمي بر فعاليت هاي كودك
- اصرار زياد در مورد انجام فعاليت هاي جنبي مدرسه و كلاس هاي فوق برنامه
- اجازه ندادن به كودك براي اينكه كارها را به روش خودش انجام دهد.
- تمايل به حل و فصل دعواي ميان بچه ها
- احساس نگراني از دور شدن فرزند