آيا از دست بي‌‌احترامي‌ فرزندتان خسته شده‌ايد؟‌ آيا هر حرفي كه مي‌‌زنيد فرزند شما با چشم غره و طعنه به شما نگاه مي‌‌كند؟ آيا آنها بسيار حراف هستند و خيلي حرف مي‌‌زنند و به شما بي‌‌احترامي مي‌‌كنند؟ اگر شما نيز در گروه اين والدين قرار داريد، مقاله زير را بخوانيد تا دريابيد كه چگونه مي‌توانيد فرزندتان را كنترل و مديريت كنيد. اگر به رفتار كودكتان واكنش نشان ندهيد و آن را قوي‌تر نكنيد، به احتمال زياد آن رفتار خيلي زود فراموش ‌شان مي‌‌شود. بي‌‌احترامي كودكان به والدين به صورت يك زنجيره در يك رديف قرار دارد و در درجه اول به احساسات كودك مرتبط مي‌شود و درست از زماني آغاز مي‌شود كه كودك احساس مي‌‌كند، در مورد او عدالت رعايت نشده است و دچار سرخوردگي و خشم مي‌‌شود. سوء استفاده زباني به معناي حمله به شخصي به منظور آسيب رساندن و كوچك كردن و ترساندن آن فرد است كه اغلب اوقات شامل تهديد فرد مقابل و يا فحاشي و استفاده از كلمات زشت مي‌‌شود. كودكان و نوجواناني كه اين روش را در پيش مي‌گيرند، در حقيقت قصد دارند با حمله به شخصيت پدر و مادر، آنها را كنترل كنند و در واقع به پيامد و نتيجه عمل ‌شان فكر نمي‌كنند.
دلايل بي‌‌احترامي كودكان به والدين
دليل بي‌‌احترامي كودكان به والدين در اكثر موارد اين است كه آنها روش مناسب پاسخگويي احساسات‌ شان را نياموخته‌اند و با تماشاي اطرافيان و البته همسالان خود سعي مي‌كنند چيزهاي جديد ياد بگيرند. زماني كه فرزند شما خسته و نااميد است و نمي‌‌داند چگونه بايد اين حس خود را نشان دهد، با نگاه كردن به اطرافيانش درمي‌ يابد كه اين حس را چگونه انتقال دهد، مثلاً متوجه مي‌‌شود كه شما در مواقع خستگي اخم مي‌‌كنيد و چهره ‌تان عبوس مي‌شود، به اين ترتيب به او به طور غير مستقيم ياد مي‌‌دهيد كه هنگام خستگي بايد اخم كند و چهره يك فرد عصبي را به خود بگيرد. نسبت به هر رفتار كودك ‌تان به طور مستقيم واكنش نشان ندهيد، زيرا فرزندتان تحريك مي‌‌شود و مخصوصاً آن كار را انجام مي‌دهد.
يك نكته مهم را هميشه بايد به خاطر داشته باشيد
اگر هر دفعه نسبت به بي‌‌احترامي و رفتار بد كودك ‌تان واكنش قوي نشان دهيد، در حقيقت رفتار كودك را تقويت كرده و به آن قدرت مي‌‌بخشيد و همانطور كه فرزند شما رشد مي‌‌كند و به سن نوجواني مي‌‌رسد، به دنبال روش‌‌هاي جديد مي‌گردد تا از آن طريق شما را تحت فشار قرار دهد. هر چقدر شما كمتر آن را به چالش بكشانيد، نيروي فرزندتان را كمتر كرده‌ايد و هر چقدر قدرت رفتار زشت فرزندتان كمتر باشد، زودتر به فراموشي سپرده مي‌شود؛ بنابراين بدترين كار و واكنشي كه مي‌‌توانيد در برابر كودك ‌تان از خود نشان دهيد، مقابله با كودك است. اگرچه گاهي چشم‌ پوشي از رفتار آنها بسيار سخت است، ولي بهتر است در بدترين شرايط نيز بهترين واكنش را نشان دهيد.
واكنش در برابر طعنه كودكان
يكي از اركان اصلي زنجيره بي‌‌احترامي كودكان و رفتارهاي كلامي زشت آنها، پاسخ‌هاي كلامي نامناسب و طعنه زدن است كه به طور كلي كودكان و نوجوانان، آن را به دو روش بروز مي‌دهند: معمولاً زماني كه احساس مي‌‌كنند تحت فشار هستند، مي‌خواهند با اين روش به آرامش برسند و يا از آن در هنگام عصبانيت به عنوان روش ايمن براي كنترل و مديريت خشم خود استفاده مي‌‌كنند. منظور از روش ايمن، روشي است كه كمتر از هر وسيله ديگري آسيب و ضرر برساند. معمولاً طعنه زدن آموختني است و فرزندان آن را از رفتار والدين الگو‌برداري مي‌كنند؛ بنابراين بخشي از رفتارها و واكنش‌هاي كودكان ناشي از رفتار والدين است. معمولاً وقتي بچه‌ها كار اشتباهي انجام مي‌‌دهند، پدر و مادر شروع به سرزنش كردن و طعنه زدن آنها مي‌كنند و كودكان در برابر اين رفتار والدين حالت دفاعي به خود مي‌گيرند و خود نيز اين نوع رفتار را مي‌‌آموزند و هنگام نشان دادن خشم خود به ساير افراد از اين روش استفاده مي‌‌كند و اين بسيار تحقير كننده است و موجب قطع ارتباط ميان افراد مي‌شود. تمامي اين مكانيسم رفتاري طعنه ‌زدن و بي‌‌احترامي و پر حرفي ارتباطات را كمرنگ و كمرنگ‌تر مي‌كند، وقتي هر يك از اين رفتارها را از فرزندتان مشاهده كرديد، اولين سوالي كه بايد از خودتان بپرسيد، اين است كه چه چيزي موجب اين رفتار كودك شده است؟ پيدا كردن پاسخ اين سوال خيلي سخت نيست، گاهي يك كار به اتمام نرسيده و گاهي جنگ قدرت و... دليل آن هر چه باشد، بعد از شناسايي آن، بهترين روش، خنثي كردن آن است و هيچ‌ چيز ساده‌تر و اثر بخش‌تر از اين نيست كه از فرزندتان بخواهيد اين‌ گونه رفتار نكند و به او بگوئيد با من اين‌گونه صحبت نكن، من اين روش صحبت تو را دوست ندارم و نمي‌پسندم. و سپس بقيه حرف‌هاي او را گوش ندهيد و از او دور شويد. بدين ترتيب شما قدرت را به دست آورده‌ايد، در صورتي كه اگر بايستيد و با كودك خود بحث كنيد، در حقيقت او را قدرتمند كرده‌ايد، حتي اگر فرزندتان به شما گفت كه تو مرا درك نمي‌‌كني و من به همين دليل به تو بي‌‌احترامي مي‌كنم، فقط كافي است براي او توضيح دهيد كه اين وظيفه اوست كه به گونه‌‌اي رفتار كند كه شما متوجه او و حركاتش بشويد و او را درك كنيد و بي‌احترامي، هيچ مشكلي را حل نخواهد كرد.
بي ‌احترامي فرزند به خواهر يا برادر
هنگامي كه يكي از فرزندان شما به خواهر يا برادرش بي‌ادبي مي‌كند، اگر چه براي شما به عنوان پدر و مادر سخت است كه مداخله نكنيد، ولي سعي كنيد مداخله نكنيد. بچه‌ها بايد ياد بگيرند كه روي پاي خود بايستند. آنها در اتوبوس، در مدرسه و در كلاس تنها هستند و بايد بياموزند كه چگونه از حق خود دفاع كنند؛ لذا اين ايده اصلاً سنگدلانه نخواهد بود. آنها بايد بياموزند كه در برابر اين رفتارها چه واكنشي از خود نشان دهند. در اين موارد مي‌توانيد از كودك خود بخواهيد كه يا نوع گفتارش را تغيير دهد و يا جمع را ترك كند و تنها بماند و به اتاقش برود. سعي كنيد كودك خود را از جمع خارج و در گوشه‌اي به تنهايي با او صحبت كنيد، زيرا سرزنش كودك در جمع باعث خجالت او نزد ساير كودكان شده و بعضاً مشكل تشديد مي‌‌شود. همه مشكلات در شرايط خصوصي‌تر راحت‌تر حل و فصل مي‌‌شوند. اگر واقعاً قصد شما، تغيير رفتار كودك ‌تان است، بهتر است دور از كودكان ديگر، با او حرف بزنيد و او آسان‌تر تصميم بگيرد. اگر سن كودك شما كم است و نمي‌تواند به راحتي شما را درك كند، مي‌توانيد با گرفتن اسباب‌ بازي‌اش و محدود كردن تماشاي تلويزيون او را متقاعد كنيد تا زماني كه خواسته شما را برآورده نكرده است، نمي‌‌تواند كار ديگري نيز انجام بدهد. و البته بهترين روش اين است كه ابتدا به او اين فرصت را بدهيد تا در زمان مناسب آن را انجام دهد؛ يعني در حالي كه از او توقع داريد آن كار را انجام دهد، ولي اجازه دهيد هر زمان كه تمايل دارد انجام دهد.
مهارت‌‌هاي اجتماعي و حل مسائل
چگونگي تعامل و صحبت كردن با ديگران و چگونگي نشان دادن واكنش در برابر لطف و مهرباني سايرين و... مهارت‌‌هاي حل مسائل نيز عبارت است از چگونگي واكنش در برابر هر نوع رفتار سايرين و برطرف كردن انتظارات و مطالبات اطرافيان و اين مهارت است كه كودكان را در معرض انتقاد سايرين قرار مي‌‌دهد. برخي از كودكان به همين دليل است كه تكاليف‌ شان را انجام نمي‌دهند، زيرا نمي‌خواهد در كلاس مورد انتقاد قرار بگيرند و براي كار خود پاسخگو باشند.
آموزش مهارت حل مسائل به كودكان
همه افراد باانگيزه هستند ولي سوال اينجاست كه انگيزه آنها چيست؟ هر كودكي براي انجام كاري مشتاق و علاقه‌‌مند است و يكي از كارهايي كه والدين مي‌‌توانند انجام دهند، اين است كه در برابر خواسته كودك مقاومت كنند و كنترل اوضاع را به دست بگيرند. در اين موارد سكوت والدين و نشان ندادن واكنش به اين معناست كه در برابر قدرت و خواست كودك تسليم شده‌اند. گاهي اوقات حتي لازم است با فرياد كشيدن و اصرار بر خواسته خود، اجازه ندهيد كودك بر شما مسلط شود! گاهي واقعاً هيچ راه ديگري وجود ندارد. گاهي كودكان به روش ديگري براي گوش ندادن به والدين، متوسل مي‌‌شوند و پدر و مادر همواره بايد به دنبال روش جديدي باشند تا كنترل كودك را در اختيار داشته باشند. اگر هر روز با كودك خود كلنجار مي‌رويد تا او بموقع از خواب بيدار شود، مطمئن باشيد كه مشكل حل نشده است، زيرا حتي اگر روزي كودك اين كار را انجام دهد، براي نشان دادن قدرت خود به روش ديگري متوسل مي‌شود و مثلاً مسواك نمي‌‌زند و يا حتي اگر دندانش را هم مسواك بزند، موهايش را شانه نخواهد كرد و يا لباس‌هايش را عوض نخواهد كرد و يا تكاليفش را انجام نخواهد داد و... در اين موارد پدر و مادر روزگار سختي خواهند داشت. اولين گام در آموزش اين مهارت به كودكان درك چگونگي طرز تفكر آنهاست. آنها همواره در تلاشند تا مشكل جديد را حل كنند؛ ولي روش آنها، ناكارآمد و تعريف شده است.
شما با روش نظام‌مند بايد با اين روش‌هاي ناكارآمد، مقابله كنيد. راه ‌حل‌هاي ساده‌اي همچون گرفتن تلفن همراه او و يا محدود كردن تماشاي تلويزيون، مفيد و كارآمد نخواهد بود؛ بايد يك روش و يك تصوير كامل و جامع داشته باشيد. در اكثر مواقع فرياد كشيدن و اصرار بر خواسته خودتان نيز م?ثر نيست و مشكل حل نخواهد شد، گاهي اوقات با داد زدن، فقط ضعف خود را به كودك نشان داده‌ايد و او را قدرتمندتر مي‌‌كنيد. سعي كنيد حق انتخاب را به او بدهيد و از كلمه "من مي‌‌خواهم" استفاده كنيد؛ يعني به جاي اينكه به او دستور بدهيد كه از تختخواب بلند شو، بگوئيد، من مي‌خواهم كه تو بلند شوي و يا من مي‌خواهم كه تكاليفت را انجام دهي؛ سپس اتاق را ترك كنيد. اگر كودك شما باز هم خواسته شما را انجام نداد، به او بگوئيد كه بايد عواقب آن را نيز در نظر بگيرد. مثلاً به او بگوئيد اگر از رختخواب بلند نشوي، نمي‌‌تواني هيچ كار ديگري هم انجام بدهي. نمي‌تواني بازي كني، نمي‌تواني مدرسه بروي، نمي‌‌تواني تلويزيون ببيني، نمي‌‌تواني درس بخواني و در نهايت در امتحاناتت مردود و بي‌‌سواد مي‌‌ماني. و تمام اين عواقب انتخاب خودت خواهد بود.
اگر واقعا قصد شما، تغيير رفتار كودك ‌تان است، بهتر است دور از كودكان ديگر، با او حرف بزنيد و او آسان‌تر تصميم بگيرد. اگر سن كودك شما كم است و نمي‌تواند به راحتي شما را درك كند، مي‌توانيد با گرفتن اسباب‌ بازي‌اش و محدود كردن تماشاي تلويزيون او را متقاعد كنيد تا زماني كه خواسته شما را برآورده نكرده است، نمي‌‌تواند كار ديگري نيز انجام بدهد. و البته بهترين روش اين است كه ابتدا به او اين فرصت را بدهيد تا در زمان مناسب آن را انجام دهد؛ يعني در حالي كه از او توقع داريد آن كار را انجام دهد، ولي اجازه دهيد هر زمان كه تمايل دارد انجام دهد.
انگيزه دادن به كودك
بعد از تعطيلات تابستان بازگشت به روال عادي روزهاي مدرسه كمي سخت است؛ به خصوص براي كودكاني كه تمام اوقاعت فراغت خود را در منزل مانده‌اند. اغلب والدين در اين مورد با مشكل رو به‌ رو مي‌‌شوند و فرزند آنها صبح با غرغر رختخواب را ترك مي‌‌كند. زمان انجام تكاليف مدرسه، اوضاع بدتر مي‌‌شود. موضوع قابل توجه اين است كه كودك انگيزه‌ دارد و فقط در برابر خواست شما مخالفت مي‌كند، برخي از كودكان با انجام ندادن تكاليف مدرسه و بيدار نشدن بموقع از خواب، قصد دارند به والدين خود بگويند كه آنها اين كارها را طبق خواست و به روش خود انجام خواهند داد، نه به خواسته پدر و مادر و روش آنها.وقتي فردي احساس ناتواني و ضعف مي‌‌كند، سعي مي‌‌كند با قهر كردن، قدرتمند جلوه كند و وقتي كودك شما احساس ضعف و ناتواني مي‌‌كند، با مدرسه نرفتن و انجام ندادن تكاليف و خودداري از انجام خواسته‌هاي والدين مي‌‌خواهد قدرت خود را نشان دهد و ثابت كند كه كنترل اوضاع را در دست دارد. در اين موارد كنترل شرايط كاملاً از دست پدر و مادر خارج مي‌‌شود؛ ولي كودك اين روش را تنها راه نشان دادن و اثبات قدرت خود مي‌‌داند. در اين مواقع شما بايد به او هشدار دهيد و او را از پيامدهاي طبيعي رفتارش آگاه كنيد.
تشويق كودك
گاهي حتي لازم است كه اجازه دهيد كودك اين مراحل را طي كرده و نتيجه و عواقب رفتار خود را مشاهده كند. گاهي نيز با در نظر گرفتن يك جايزه براي او مي‌‌توانيد او را ترغيب كنيد تا به حرف‌‌هاي شما گوش بدهد. خيلي ساده است، اگر امتحاناتش را با موفقيت سپري كرد جايزه خواهد گرفت و اگر نتيجه دلخواه را نگرفت، هيچ تنبيهي در كار نخواهد بود. اگر تلاش شما براي سر به راه كردن كودكان نتيجه‌اي نداد و اين تلاش به جنگ والدين و فرزندان تبديل شد و يا اگر فرزند شما كم‌ انگيزه است و به صحبت‌‌هاي شما گوش نمي‌دهد، ممكن است ناشي از يك مشكل و يك نگراني بزرگ و يا نوع واكنش شما نسبت به رفتار او باشد كه در اين موارد بهتر است به پزشك مراجعه كنيد.