داشتن فرزند يکي از نياز هاي طبيعي و عاطفي زوج هاي جوان است که متاسفانه برخي از آنها به دلايل مختلف امکان بچه دار شدن را ندارند.به عبارتي ناباروري يکي از مشکلات اجتماعي ما محسوب مي شود که اگر چه روش هاي درماني متعددي براي آن وجود دارد اما هزينه هاي سنگين آن از عهده همه زوج هاي نابارور بر نمي آيد.در اين گزارش به بررسي اين موضوع پرداخته ايم.‏

چندي پيش يکي از مسئولين مراکز تحقيقات ناباوروي کشور گفت،افزايش سن، عوامل ژنتيکي، ابتلا به بيماري، عدم تخمک‌گذاري، بروز عفونت‌ها، اضطراب، چاقي، عوامل محيطي و شغلي، استفاده از مواد شيميايي در بلند‌مدت، استعمال مواد مخدر و دخانيات از عوامل تأثيرگذار در باروري زنان و مردان است.ضمن اينکه متخصصان مشکلات تخمک‌گذاري را از مهم‌ترين علت ناباروري زنان ايراني مي‌دانند.با توجه به افزايش ميزان ناباروري در دنيا مي‌توان گفت يکي از شاخص‌هاي مؤثر در ايجاد اين افزايش، عوامل محيطي است.بررسي‌هاي مختلف نشان مي‌دهد کساني که نزديک امواج موبايل قرار دارند،
بخصوص اگر موبايل نزديک دستگاه تناسلي قرار گرفته باشد، تأثير امواج آن روي اسپرم و تخمک بيشتر و ميزان ناباروري در چنين افرادي بيشتر است.استرس و اضطراب‌ به صورت غيرمستقيم در روند باروري اختلال ايجاد مي‌کند. عوامل محيطي همچون آلاينده‌هاي صوتي، تغيير رژيم غذايي و استفاده بي‌رويه از غذاهاي آماده، استفاده از مواد سرشار از افزودني‌ها از جمله افزايش مصرف سوسيس و کالباس و ابتلا به انواع مسموميت‌هاي ناشي از مواد آلوده به سموم از عوامل افزايش ناباروري به شمار مي‌رود. عوامل محيطي ديگري همچون آلودگي هوا و ميزان سرب موجود در هوا بخصوص در ايجاد ناباروري در مردان مؤثر است.اما براي مقابله با عوارض اين عوامل که ناباروري يکي از آنها است روش هاي درماني متعددي وجود دارد که به هر زوج ايراني امکان بهره مندي از نعمت فرزند را خواهد داد.اما از آنجا که اکثر مراجعان به مراکز درمان ناباروري را افراد طبقه متوسط و ضعيف جامعه تشکيل مي‌دهند، با توجه به بالا بودن هزينه‌هاي درماني، اين افراد بدون حمايت دولت قادر به ادامه روند درمان خود نيستند. با توجه به سطح درآمد مردم، تحمل هزينه‌هاي درمان براي زوج‌‌هاي ايراني بسيار سخت است به نحوي که اگر زوج هاي ايراني بتوانند هزينه يک سيکل درماني را تهيه کنند در سيکل‌هاي بعدي قطعا با مشکل مواجه خواهند شد و اين موضوع حتي در مورد افرادي که در سطح اقتصادي متوسط و خوب هم هستند مشکل‌آفرين مي‌شود.‏

در دنياي امروز روش‌هاي پيشرفته دارويي و جراحي باعث شده تا بسياري از زوج‌هاي جوان نابارور بتوانند بچه‌دار شوند. طبق اظهارنظرکارشناسان حدود 90 درصد از زوج‌هاي نابارور که در حالت طبيعي امکان باروري ندارند، با استفاده از روش‌هاي علم پزشکي شانس بچه‌دار شدن را دارند.به گفته کارشناسان اگر هزينه‌هاي مربوط به ناباروري توسط بيمه‌ها پوشش داده شود، علاقه‌مندي زوجين براي بچه‌دار شدن بيشتر خواهد شد، اما در حال حاضر هيچ کدام از خدمات دارويي و جراحي پيشرفته براي درمان نازايي در کشور تحت پوشش بيمه نيست و بيمه‌ها تنها هزينه خدماتي مثل سونوگرافي و برخي آزمايش‌ها را تقبل مي کنند.‏

محمدرضا نوروزي دبير انجمن باروري و ناباروري ايران مي گويد:«.برخي کارشناسي نشدن خدمات ناباروري را دليل عدم پوشش بيمه‌ها مي‌دانند.خدمات درمان ناباروري خدمات شناخته‌ شده‌اي است که در حال انجام است و اين بيمه‌ها هستند که بايد خدمات درمان ناباروري را قبول کنند و هزينه‌ها را بپردازند.کاري مثل دارو در درمان ناباروري نياز به کارشناسي ندارد و قيمت مشخص دارد که اکنون زير پوشش بيمه نيست.داروهاي اصلي درمان ناباروري مانند ‏HMG، ‏HCG‏ فوستيمون که منشأ خارجي دارند هنوز توسط بيمه پوشش داده نمي‌شود و فقط داروهاي خيلي ساده که در درمان‌هاي اوليه ناباروري استفاده مي‌شوند زير تعهد بيمه‌ها هستند».‏

الان هيچ داروي اصلي ناباروري زير پوشش بيمه نيست حتي خدمات پاراکلينيکي هم به همين منوال است و در ليست بيمه نيست و صرفا آن قسمت از خدمات مانند آزمايش خون و سونوگرافي که بيمه تعرفه‌ براي آن دارد قبول کرده‌اند.‏

خليل اهوازي مديرکل درمان غيرمستقيم سازمان تامين اجتماعي در خصوص برخي هزينه هاي درمان ناباروري که بيمه آن را تامين مي کند مي گويد:«تا قبل از سال 86 خدمات درماني ناباروري هيچ‌گونه پوشش بيمه‌اي نداشت که با پيگيري‌هاي بيماران و مشکلات فراروي آنها پوشش برخي از خدمات درمان ناباروري در دستور کار شوراي عالي بيمه خدمات درماني کشور قرار گرفت.در نهايت پس از انجام کارهاي کارشناسي يک سري از خدمات درمان ناباروري خدمات آزمايشگاهي، سونوگرافي و راديولوژي از اوايل سال 86 در تعهد بيمه ها قرار گرفت.اگر در نسخه پزشک انجام يک آزمايش به عنوان مثال اسپرم يا سونوگرافي رحم به دليل ناباروري تجويز مي‌شد، اين موارد از تعهد بيمه خارج بود ولي پس از سال 86 حتي با مراکز ناباروري قرارداد بستيم تا اين گونه خدمات را پوشش دهيم.همچنين يک سري از داروهاي مورد مصرف در درمان ناباروري مانند دفرلين در ليست پوشش بيمه‌اي قرار گرفته و اکنون 70 درصد قيمت آن از سوي بيمه پرداخت مي‌شود چرا که برخي زوجين مجبورند در يک دوره درمان حداقل 120 تا 150 هزار تومان بابت يک قلم دارو بپردازند».‏

معمولاً کشورهايي که جمعيت زيادي دارند بيشتر در باب کنترل جمعيت برنامه ريزي مي‌کنند و به درمان ناباروري توجه چنداني ندارند که کشور ما هم از اين مسئله مستثني نبوده است. به طوري که اگر مصوبات بيمه را بررسي کنيد متوجه مي‌شويد که درمان ناباروري را مشابه پرداخت هزينه خدمات زيبايي قلمداد کرده‌اند و درمان ناباروري منع پرداخت دارد.البته دولت توجه بيشتري به درمان ناباروري داشته و زمينه توسعه بيمه براي درمان ناباروري را تا حدي فراهم کرده است.‏

اين در حالي است که به گفته نايب رئيس شوراي عالي نظام پزشکي درمان خدمات ناباوري بيش از 15 سال است که در کشور انجام مي‌شود و وزارت بهداشت هم استانداردهاي آن را تدوين کرده و اگر بيمه‌ها بخواهند هزينه آن را بپردازند راهکار ساده‌اي براي آن وجود دارد.يک روش گلوبال اين است که بگويند ما کلاً براي اين روش درمان اين مبلغ را پرداخت مي‌کنيم و روش ديگر ارائه خدمت جزء به جزء است و اينکه مشخص شود براي هر خدمت چقدر از هزينه را مي پردازند.‏

به هر حال معضل ناباروري بسيار جدي‌تر از برخي بيماري‌ها‌يي است که امروزه زير پوشش بيمه قرار دارند.لذا با ايجاد صندوق‌هاي خاص مانند صندوق حمايت از زوج‌هاي نابارور مي‌توان به درمان ناباروري کمک کرد و يا با يک فرمول خاص، بودجه‌اي را تامين کرد تا پشتوانه‌اي براي زوجين نابارور باشد و درصدي از هزينه‌هاي درمان آن را تامين کند.‏

احمد وثوق معاون پشتيباني و خدمات تخصصي رويان درباره هزينه هاي درمان ناباروري در کشور مي گويد:«تعرفه‌هاي درمان ناباروري در مقايسه با دنيا و کشورهاي منطقه از قيمت مناسبي برخوردار است و با هزينه‌هاي درمان در مراکز درمان ناباروري در آمريکا، استراليا و اروپا قابل مقايسه نيست و مي‌توان گفت يک سوم تا يک چهارم هزينه‌هاي درمان کشورهاي ديگر است.اما با توجه به سطح درآمد مردم، ما معتقديم تحمل هزينه‌هاي درمان براي زوج‌‌هاي ايراني بسيار سخت است به نحوي که اگر
زوج هاي ايراني بتوانند هزينه يک سيکل درماني را تهيه کنند در سيکل‌هاي بعدي قطعا با مشکل مواجه خواهند شد و اين موضوع حتي در مورد افرادي که در سطح اقتصادي متوسط و خوب هم هستند مشکل‌آفرين مي‌شود.ما معتقديم بايد حداقل يک سري تمهيدات براي يک سيکل درماني در زوج‌هاي نابارور در نظر گرفت و هزينه‌هاي درمان آن را زير پوشش بيمه برد. البته بايد اين مسئله در بين مسئولان نهادينه شود و مسئولان درمان ناباروري را يک کار شيک مثل جراحي زيبايي نبينند».‏

اميدواريم با تاکيدات مقام معظم رهبري مبني بر اصلاح سياست هاي جمعيتي کشور اقدامات عملي در راستاي حمايت از درمان زوج هاي نابارور صورت بگيرد تا بسياري
از خانواده هاي ايراني از نعمت فرزند
برخوردار گردند.