اختلالات قاعدگي و بهداشت دوران قاعدگي

 

( ويژه دختران و بانوان)

قاعدگي چيست؟

 

قاعدگي يا عادت ماهانه كه به آن پريود، (قاعدگي) رگل و حيض هم مي‌گويند به خونريزي دوره‌اي رحم كه در واقع خروج خون و قطعات ريزش يافته داخلي رحم مي‌باشد، گفته مي‌شود.

چرا قاعدگي اتفاق مي‌افتد؟

   مغز با ترشح هورمون‌هاي خاصي روي تخمدانها اثر گذاشته و از تخمدانها هورمونهايي ترشح مي‌شوند كه روي سلولهاي رحم اثر مي‌گذا

 

رند و آن را براي حاملگي آماده مي‌كنند. اگر فرد حامله نشود ميزان اين هورمونها كم شده و سلولهاي داخل رحم ريزش مي‌كنند. و قاعدگي اتفاق مي‌افتد.

فواصل قاعدگي:

 

   فاصله بين دو قاعدگي در افراد مختلف و همچنين در يك فرد ثابت نيست. معمولاً فاصله طبيعي بين شروع يك قاعدگي تا شروع قاعدگي بعدي 28 روز است اما فقط در تعداد كمي از زنان اين فاصله كاملاً منظم است.

   فاصله بين دو قاعدگي تحت تاثير عوامل زيادي مانند اضطراب و نگراني، تغييرات فصلي و آب و هوا، تغيير محيط زندگي و تغذيه قرار دارد. اما به طور كلي فاصله بين دو قاعدگي بين 21 تا 35 روز طبيعي است.

طول مدت قاعدگي:

   خون قاعدگي به تدريج و طي 3 تا 8 روز از بدن خارج مي‌شود، مقدار خونريزي در هر بار 30 تا 80 ميلي‌ليتر است و به طور متوسط و بطور طبيعي روزانه 3 تا 5 نوار‌بهداشتي استفاده مي‌شود.

 سن شروع قاعدگي:

 

   سن شروع قاعدگي معمولاً حدود 11 تا 13 سالگي است. اگر قاعدگي قبل از 9 سالگي يا پس از 16 سالگي ظاهر شود بايد به پزشك مراجعه شود. در 1 تا 2 سال اول پس از شروع، وجود بي‌نظمي در قاعدگي امري طبيعي است كه بعد به تدريج منظم مي‌شود.

قاعدگي دردناك (ديسمنوره)

   قاعدگي دردناك يكي از شايعترين مشكلات زنان محسوب مي‌شود. بيش از نيمي از زنان در هنگام قاعدگي دچار درد مي‌شوند و حدود يك‌درصد آنها به مدت 1 تا 3 روز توانايي انجام فعاليتهاي روزمره را ندارند.

نوع و محل درد قاعدگي:

   درد معمولاً در محل كمر و زير شكم و پهلوها ظاهر مي‌شود و به صورت قولنجي است، يعني شدت آن كم و زياد مي‌شود. درد در روز اول شديد است و به تدريج كاهش مي‌يابد. دردگاهي با تهوع، استفراغ، ضعف، خستگي و سردرد همراه است. درد قاعدگي ممكن است در همه دوره‌هاي خونريزي يا فقط در بعضي از دوره‌ها اتفاق بيافتد.

   قاعدگي دردناك معمولاً با افزايش سن و پس از ازدواج و زايمان كاهش مي‌يابد.

 اقدامات مفيد جهت كاهش و رفع درد قاعدگي:

1. ماساژ شكم، كمر،‌ پهلوها و استفاده از حوله گرم يا كيسه آب‌گرم و پوشاندن لباس گرم.

2. خم شدن روي آرنج .و زانوها (به حالت چمباتمه)

3. انجام برخي نرمش‌ها و پياده‌روي و حمام كردن با آب گرم

4. استفاده از غذاهاي ساده و زود‌هضم و مقوي و پرهيز از غذاهاي نفاخ و سنگين

5. مصرف دم‌كرده‌هاي خانگي مانند بابونه، گل‌گاو‌زبان،‌چاي سبز و مايعات گرم مانند چاي كمرنگ

• با تجويز پزشك مي‌توان از داروهايي جهت تسكين درد استفاده نمود. مثل استامينوفن، مفناميك‌اسيد و بروفن

• ممكن است در مواردي كه درد شديد باشد پزشك قرصهاي پيشگيري از بارداري را تجويز كند.

 اختلالات (سندرم) قبل از قاعدگي:

   اكثر زنان چند روز قبل از شروع قاعدگي مسائلي را مانند افزايش وزن، ورم،‌سفتي و احساس درد در پستانها، علايم افسردگي، اضطراب و بي‌قراري را تجربه مي‌كنند.

   افزايش اشتها، ميل به غذاهاي خاص مثل شيريني‌جات، خستگي، بي‌حالي، اشكال در تمركز حواس،‌يبوست، بي‌خوابي، و يا پرخوابي از علايم ديگر هستند.

   به مجموعه اين علايم اختلالات قبل از قاعدگي مي‌گويند كه شديد شدن آنها، سندرم قبل از قاعدگي را بوجود مي‌آورد.

   در واقع اين سندرم به صورت تكرار برخي علائم جسمي و رواني قبل از عادت ماهانه است كه بعد از قاعدگي كاملاً از بين مي‌روند.

   اين علائم ممكن است خفيف، متوسط يا شديد باشند در برخي موارد علايم به قدري شدت دارند كه در روابط اين افراد با ديگران اختلال ايجاد مي‌شود سن شايع بروز اين بين 20 تا 40 سالگي است . بيشترين شدت علائم در طي 5 روز قبل از از قاعدگي است و با شروع قاعدگي شدت علائم ناگهان كاهش و طي 3 تا 4 روز بعد از شروع قاعدگي از بين مي‌روند.

   علائم خلقي و رفتاري از شايعترين علايم همراه با سندرم قبل از قاعدگي هستند كه شامل بي‌قراري، افسردگي، اضطراب و بي‌ثباتي خلق و رفتار مي‌باشند.

 درمان سندرم قبل از قاعدگي:

   به علت تنوع علايم، درمان يكسان و ثابتي جهت اين بيماري وجود ندارد. ولي انجام اقدامات زير مفيد مي‌باشند.

روان درماني:

   جهت درمان علايم رفتاري و خلقي سندرم قبل از قاعدگي روان‌درماني مفيد مي‌باشند.

ورزش:

   ورزش باعث كاهش علايم پستاني، ورم و شكايات جسمي مي‌شود و حتي مي‌تواند در بهبود علائم روحي مثل افسردگي و اضطراب مؤثر باشد.

تغذيه:

   كاهش مصرف قند و شيريني و استفاده از مواد غذايي حاوي پروتئين (مانند حبوبات، گوشت مرغ و ماهي) سبزيجات و ميوه‌جات در بعضي از بيماران مفيد واقع مي‌شود. افزايش تعداد وعده‌هاي غذايي و كاهش حجم غذا در هر وعده نقش مهمي در كاهش علايم دارد.

   در افراد مبتلا به اين بيماري مصرف نمك نيز بايد همانند مواد قندي محدود شود كاهش مصرف چاي و قهوه نيز در بهبود علايم اين افراد نقش دارد.

   در مواردي كه علايم شديد باشند ممكن است پزشك داروهاي خاصي را تجويز نمايد.

بهداشت دوران قاعدگي:

   به علت باز بودن دهانه رحم در دوران قاعدگي رعايت بهداشت فردي در اين دوران بسيار ضروري است و عدم رعايت بهداشت ممكن است باعث ايجاد عفونت و عوارضي مانند نازايي درآينده گردد.

   چون خون محيط مناسبي براي رشد انواع ميكروبها مي‌باشد علاوه بر ايجاد عفونت باعث ايجاد بوي ناخوشايند مي‌گردد.

   در دوران قاعدگي تا حدامكان از نواربهداشتي استفاده كنيد و نوارها را به فواصل كوتاه و حداقل هر 3 تا 4 ساعت عوض نماييد.

   هنگام تعويض نوار‌بهداشتي به خاطر داشته باشيد كه نوار بهداشتي آلوده را در كاغذ يا روزنامه باطله پيچيده در يك نايلون گذاشته و آن را در سطل زباله بيندازيد.

   اگر امكان استفاده از نواربهداشتي براي شما وجود ندارد مي‌توانيد از پارچه‌هاي نخي استفاده كنيد و پس از مصرف بلافاصله با آب سرد و صابون شسته و در آفتاب خشك كنيد .و بهتر است اتو نماييد.از پنبه و دستمال كاغذي به تنهايي استفاده نكنيد زيرا ممكن است الياف آنها جذب شود.

   مي‌توان پنبه يا دستمال كاغذي را در گاز استريل قرار داده و استفاده نمود.

 حمام كردن در دوران قاعدگي:

 

   در روزهاي عادت ماهانه و هنگام خونريزي، حمام كردن روزانه نه تنها ضرري ندارد بلكه ضروري نيز مي‌باشد و باعث از بين رفتن بوي ناخوشايند بدن و رفع خستگي و كسالت مي‌گردد.

   توجه داشته باشيد كه در هنگام استحمام، از نشستن در كف حمام خودداري كنيد و به شكل ايستاده حمام كنيد.

 ورزش در دوران قاعدگي:

 

   در دوران قاعدگي ورزش بخصوص ورزش‌هاي سبك نه تنها معني ندارد بلكه سبب نشاط، سلامت جسمي و رواني فرد مي‌شود.

   انجام برخي ورزش‌هاي سبك در دوران قبل از  قاعدگي تا حدودي مشكلات جسمي و رواني اين دوره را تسكين مي‌دهد.

   بنابراين در اين دوران استراحت مطلق و ماندن در رختخواب ضرورتي ندارد و فرد مي‌تواند كارهاي روزانه خود را انجام دهد.

 مسايل شرعي در دوران قاعدگي:

   نزديكي كردن در روزهاي خونريزي علاوه بر اينكه از نظر شرعي منع شده است ممكن است باعث ايجاد عفونتهاي دستگاه تناسلي شود. بنابراين از انجام نزديكي در روزهاي خونريزي بايد جداً اجتناب كرد.

   پس از پايان خونريزي بايستي براي نماز، روزه و ساير اعمال شرعي كه به طهارت نياز است غسل نمود.

   براي آگاهي در مورد انواع غسل و نحوه انجام آن و احكام غسل به رساله مراجع تقليد مراجعه كنيد.